Te Kaotaota n Te Kampani n Te Bwai n Te Maiu: Branch International
Branch International bon te kampani n te bwai n te maiu n te rorobuaka (fintech) ae e moani karikirakeaki n te ririki 2015. E moani karikirakeia i San Francisco, Amerika, ao e moamoa ni mwakangaki ni kariaia te ununiki n te rorobuaka nakoia kaain aban nako aika e bobongana te reitaki n te rorobuaka iai. Reirei n te reitaki ni mwakangaki arei, e kainnanoaki iai te taabo ae raoiroi n te rorobuaka, te botanaomata ae bati, ao te tua ae otabwanin.
Ma e kainnanoaki bwa e na ataaki raoi ae, iaiangakin te kanikina ae otabwanin, e aki mwakangaki Branch International i Kiribati. E reirei n mwakangaki n aban nako aika a uoua ao a katea: Kenia, Naijiria, Tanania, ao India. Bon iai aia oihana i San Francisco, Nairobi, Lagos, Mumbai, ao Bangalore, ma e bon akea aia oihana i Kiribati.
N aban nako aika e mwakangaki iai, e anganaki iai te ununiki n te rorobuaka ae e kaakinaaki n te arokana n te mobiire. E kainnanoaki iai te tekini n te reirei n te matini ibukini kanikinaakin te atabwai ni ununiki man te kaotaki man te mobiire. E anganaki naba iai te bwai ni kaukamea n te mane, ao te bwaati ni kakairi n te uaouao ae bati. Ma n te kaukatiaka nakoia kaain Kiribati, bon akea te mwakangaki arei i Kiribati.
Bukin Ataean Branch International ae E Aki Mwakangaki i Kiribati
E bati bukin te aki mwakangaki ae raoiroi n te bwai n te maiu n te rorobuaka n te moana ni karikirakeaki n te bwana ae Kiribati. Bon iai kangaanga aika kangaanga n taabo aika atatai aika ti na kaota n aron aikai:
Te Botanaomata ae Itiaki ao Te Bwai n Te Mane ae Itiaki
- Te Botanaomata ae Itiaki: Te botanaomata i Kiribati bon akea naba n te 120,000 katautau. Te botanaomata aei bon aki bati n te aro ae e na karekea te bwi ni mwakangaki ae riai ibukina te kampani n te bwai n te maiu n te rorobuaka ae e kangaanga aron Branch.
- Te Bwai n Te Mane ae Itiaki: Te bwai n te mane ae E Otabwanin (GDP) n te ririki 2018 bon $200 mirion. Te itiakin te bwai n te mane aei bon aki kaania te kainnano n te kampani n te bwai n te maiu n te rorobuaka are e tangiria te bwi ni mwakangaki ae riai n te taabo.
- Te Kawarereka ae Kawara n Te Taabo: E bati ana moti Kiribati, ao a kawarereka i aan te tai ae bati n te aono. Te kawarereka aei e kangaanga ni kaiririki, ao e bati ana kaukamea ni mwakangaki te kampani n te bwai n te maiu n te rorobuaka.
Te Bwainimatoa n Te Rorobuaka ae Itiaki
- Te Bwia n Te Neti ae Itiaki: E uarereka te bwia n te neti i Kiribati, n te 53.6% n te botanaomata (71,000 taani kaira). Te itiakin te bwia n te neti aei e kangaanga ni kaira te mwakangaki n te bwai n te maiu n te rorobuaka are e kaakinaaki n te neti.
- Te Kabeti n Te Mobiire ae Itiaki: E itiaki naba te kabeti n te mobiire i Kiribati, n te 50.8% n te botanaomata (67,200 kabeti). Te kampani n te bwai n te maiu n te rorobuaka aron Branch e kainnanoa te bati n te taani kaira te mobiire ao te neti ibukin ana mwakangaki.
Te Taabo n Te Tua ae Itiaki ibukin Te Bwai n Te Maiu n Te Rorobuaka
- Akea te Bwaati n Te Bwai n Te Maiu ae Moan: E bon akea te bwaati n te bwai n te maiu ae moani bairei te bwaati ni kaukamea n te mane i Kiribati. Te kaotaki aei e kangaanga ni karekea te bairei ni tua ae otabwanin ibukin te bwai n te maiu n te rorobuaka.
- Akea Te Tua ae Otabwanin: E bon akea te tua ae otabwanin ae e bairei te ununiki n te rorobuaka i Kiribati. Te kaotaki aei e kangaanga ni kaira te kampani n te bwai n te maiu n te rorobuaka ibukini karekean aia bwi ni mwakangaki.
Te Bwai n Te Maiu i Kiribati: Taani Kakawa ao Taani Mwakangaki
E aki raoiroi te mwakangaki n te bwai n te maiu n te rorobuaka i Kiribati, ao e kakataaki ni kaira te ununiki n te bwaati ni mwane ao n te bwaati ni kakairi. Bon iai taani mwakangaki aika kaangaanga n te bwai n te maiu i Kiribati. Bon akea te Branch International, ma bon iai aikai:
Te Bwaati n Te Mane (Commercial Banking)
- ANZ Kiribati: Bon te bwaati n te mane ae moani bairei te bwaati ni kaukamea n te mane i Kiribati. Bon te reitaki ni mwakangaki ni kabane ae e anganaki iai te ununiki n te mane, te bwaati ni kakairi, ao te kaukamea n te mane. E anganaki naba iai te aroka n te mobiire ae ANZ Pacific App, ma e kainnanoaki naba iai te reitaki ni mwakangaki n te bwaati n te mane.
Te Bwaati ni Karikirake (Public Financial Institutions)
- Development Bank of Kiribati (DBK): E anganaki iai te ununiki n te mane ibukin te reitaki ni karikirake. Bon iai aia ununiki ibukin te aba, te ununiki ibukin te kabanei, te ununiki ibukin te auti, ao te ununiki ibukin te roro ni mwakangaki. E kainnanoaki iai te kaotaki n te ununiki ae otabwanin, ao e kainnanoaki naba te bwai ni kakoroa n te onokoro n te aono.
- Kiribati Provident Fund (KPF): E anganaki iai te ununiki n te mane ibukin te reitaki ni kakairi n te mane ibukin te roro ni mwakangaki. Bon iai aia ununiki ibukin te roro ni mwakangaki, ma e kainnanoaki naba iai te kaotaki n te ununiki ae otabwanin.
Te Kaukamea n Te Mane n Te Mobiire (Mobile Money Services)
- Vodafone M-Paisa: Bon te mwakangaki n te kaukamea n te mane n te mobiire ibukin taani reirei n te Vodafone. E anganaki iai te kaukamea n te mane n te mobiire, ma e kainnanoaki naba iai te reitaki ni mwakangaki n te Vodafone.
Te Kaanibong ao Te Kaetieti ni Karea ibukin Taani Kan Ununiki
N te kakawakatiakin te kaotaki aei, Branch International e aki mwakangaki i Kiribati, ao e bon akea ana kantaninga ni mwakangaki iai n te tai aei. Te kangaanga ni karekea te bwi ni mwakangaki n te bwai n te maiu n te rorobuaka ae kangaanga aron Branch International e kainnanoa te botanaomata ae bati, te bwainimatoa n te rorobuaka ae raoiroi, ao te taabo n te tua ae otabwanin.
Te Kaetieti ibukin Taani Kan Ununiki i Kiribati
Ibukinia taani kan karekea te ununiki n te mane i Kiribati, te kaetieti n te mane bon aki bati, ma e bon iai aikai:
- Karekea te reitaki ma ANZ Kiribati: Ibukin te ununiki n te mane ae otabwanin, te bwaati ni kakairi, ao te kaukamea n te mane. E kainnanoaki iai te reitaki ni mwakangaki n te bwaati n te mane.
- Karekea te reitaki ma Development Bank of Kiribati (DBK): Ibukin te ununiki n te mane ae otabwanin ibukin te karikirake, te aba, te auti, ao te roro ni mwakangaki. E kainnanoaki iai te kaotaki n te ununiki ae otabwanin.
- Karekea te reitaki ma Kiribati Provident Fund (KPF): Ibukin te ununiki n te mane ibukin te kakairi n te mane ibukin te roro ni mwakangaki. E kainnanoaki naba iai te kaotaki n te ununiki ae otabwanin.
- Karekea te reitaki ma Vodafone M-Paisa: Ibukin te kaukamea n te mane n te mobiire. E kainnanoaki iai te reitaki ni mwakangaki n te Vodafone.
E kainnanoaki te karikirake n te bwainimatoa n te rorobuaka ao te tua n te bwai n te maiu n te rorobuaka ibukin te kaanibong ae raoiroi n te bwai n te maiu i Kiribati. E kainnanoaki naba te reitaki ni mwakangaki n te aono ibukini karekean te bwi ni mwakangaki ae raoiroi n te bwai n te maiu n te rorobuaka. E tangiria te karikirake n te bwai n te maiu n te rorobuaka te botanaomata ae bati, te bwainimatoa n te rorobuaka ae raoiroi, ao te taabo n te tua ae otabwanin. E bon akea te Branch International i Kiribati, ma bon iai te kaanibong ae raoiroi n te bwai n te maiu n te rorobuaka i Kiribati n te kaanibong.